Moderatisme Kader Milenial NU: Analisis Penerapan Nilai-Nilai Pendidikan Islam Moderat di LP MA’ARIF NU Babat

Penelitian

Authors

  • Zahrotun Nisa Universitas Kiai Abdullah Faqih
  • Saeful Anam Universitas Kiai Abdullah Faqih

DOI:

https://doi.org/10.31004/jerkin.v3i4.633

Keywords:

Moderate Islam, NU Millennial Cadres, Value-Based Education

Abstract

This study aims to analyze the understanding and implementation of moderate Islamic education values among millennial cadres of Nahdlatul Ulama at LP Ma’arif NU Babat. Using a descriptive qualitative method with a case study approach, data were collected through observation, interviews, and documentation. The data were then analyzed using the Miles and Huberman model, which includes data reduction, data display, and conclusion drawing. The findings reveal that the cadres' understanding of moderate Islam developed progressively through four constructivist stages: schema, assimilation, accommodation, and social interaction. Initially, their perception was limited, viewing Islamic moderation mainly as tolerance toward other religions. However, after participating in structured educational and organizational activities, they began to internalize and practice core moderate values such as tawassuth (moderation), tawazzun (balance), tasammuh (tolerance), i’tidal (justice), and syura (deliberation). These values are embedded in their attitudes, decision-making processes, and social interactions. The study concludes that consistent and value-based education, supported by teacher modeling and institutional culture, significantly shapes young NU cadres to become inclusive, tolerant, and socially responsible Muslim leaders in modern society.

References

Abdi Setiawan, A., & Bistara, R. (2023). Pengarusutamaan Moderasi Beragama Bagi Muda Muslim Millenial dalam Ranah Pendidikan Islam. AL-KAINAH: Journal of Islamic Studies, 2(1), 28–45. https://doi.org/10.69698/jis.v2i1.109

Ahmad, S., Wasim, S., Irfan, S., Gogoi, S., Srivastava, A., & Farheen, Z. (2019). Qualitative v/s. Quantitative Research- A Summarized Review. Journal of Evidence Based Medicine and Healthcare, 6(43), 2828–2832. https://doi.org/10.18410/jebmh/2019/587

Alam, M., Wisnarni, W., & Irawan, Y. (2018). PENERAPAN PENDIDIKAN ISLAM ANTI-RADIKALISME DALAM MERAJUT HARMONI: Suatu Tinjauan di Kota Sungai Penuh Jambi. Lentera Pendidikan : Jurnal Ilmu Tarbiyah Dan Keguruan, 21(2), 257. https://doi.org/10.24252/lp.2018v21n2i11

Brown, G., & Desforges, C. (2021). Piaget’s theory of cognitive development. Indian Journal of Mental Health, 7(2), 32–57. https://doi.org/10.4324/9780203715796-5

Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2017). Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches. SAGE Publications.

Hakiky, N., Fauziati, E., & Desstya, A. (2024). Eksplorasi Pelaksanaan Pendidikan Karakter Disiplin Pada Komponen Moral Action : Studi Kaji Teori Thomas Lickona. Prosiding 19th Urecol: Seri Pendidikan, Humaniora Dan Agama, 282–290. https://repository.urecol.org/index.php/proceeding/article/view/2820

Hanafi, M. M. (2022). Tafsir Tematik Moderasi Beragama. Lajnah Pentashihan Mushaf Al-Qur’an Badan Litbang dan Diklat Kementerian Agama RI.

Heriyudanta. (2023). Internalisasi Nilai-nilai Islam Moderat dalam Proses Pendidikan Islam di Indonesia. MA’ALIM: Jurnal Pendidikan Islam, 4(2), 203–215. https://doi.org/10.21154/maalim.v4i2.7250

Hidayati, W. R., Warmansyah, J., & Zulhendri, Z. (2022). Upaya Penguatan Nilai-Nilai Karakter Islam Moderat pada Satuan Pendidikan Anak Usia Dini. Jurnal Obsesi : Jurnal Pendidikan Anak Usia Dini, 6(5), 4219–4227. https://doi.org/10.31004/obsesi.v6i5.1756

Junarti, J., Indriani, A., & Isriqomah, I. (2021). The Process of Assimilation-Accommodation in Solving the Problems of Proportion. International Conference on Science, Education and Technology, 7(1), 1016–1025.

Kholiq, A. (2019). Kadersisasi Da’I Moderat Era Milenial Di Pengurus Cabang Nahdlatul Ulama Kabupaten Kendal. An-Nida : Jurnal Komunikasi Islam, 11(2). https://doi.org/10.34001/an.v11i2.1028

Rahmadhani, S. (2024). Penerapan Nilai-Nilai Moderasi Beragama Untuk Generasi Milenial. KAMALIYAH : Jurnal Pendidikan Agama Islam, 2(1), 154–168. https://doi.org/10.69698/jpai.v2i1.514

Rahman, R., Rambe, A. A., & Murniyetti, M. (2023). Nilai-nilai Moderasi dalam Pembelajaran Pendidikan Agama Islam pada Sekolah Menengah Atas. Fondatia: Jurnal Pendidikan Dasar, 7(3), 706–719. https://doi.org/10.36088/fondatia.v7i3.3844

Rokib, Moh., Inayati, M., & Maimun. (2024). Integrasi Konsep Moderasi Beragama Dan Multikulturalisme. Jurnal Lentera: Kajian Keagamaan, Keilmuan Dan Teknologi, 15(1), 37–48.

Sevinç, G. (2019). Bilişsel Gelişime Yeni Piagetci Yaklaşıma İlişkin bir Değerlendirme. Ankara Universitesi Egitim Bilimleri Fakultesi Dergisi, 611–631. https://doi.org/10.30964/auebfd.470159

Stratton, S. J. (2021). Population Research: Convenience Sampling Strategies. Prehospital and Disaster Medicine, 36(4), 373–374. https://doi.org/10.1017/S1049023X21000649

Sugiyono, S. (2013). Metode Penelitian Kuantitatif, Kualitatif Dan R&D. Alfabeta.

Sutrisno, E. (2019). Aktualisasi Moderasi Beragama di Lembaga Pendidikan. Jurnal Bimas Islam, 12(2), 323–348. https://doi.org/10.37302/jbi.v12i2.113

Tiga Tantangan Moderasi Beragama di Indonesia. (2021). Kementerian Agama Republik Indonesia. https://kemenag.go.id/nasional/tiga-tantangan-moderasi-beragama-di-indonesia-f1doma

Wahyudin. (2023). Menumbuhkan Sikap Moderat Siswa Dalam Beragama. Fikrah: Journal of Islamic Education, 7(1), 1–18. https://www.jurnalfai-uikabogor.org/index.php/fikrah/article/view/2200

Waruwu, M. (2023). Pendekatan Penelitian Pendidikan: Metode Penelitian Kualitatif, Metode Penelitian Kuantitatif dan Metode Penelitian Kombinasi (Mixed Method). Jurnal Pendidikan Tambuisai, 7(1), 2896–2910. https://doi.org/10.36706/jbti.v9i2.18333

Downloads

Published

11-05-2025

How to Cite

Zahrotun Nisa, & Saeful Anam. (2025). Moderatisme Kader Milenial NU: Analisis Penerapan Nilai-Nilai Pendidikan Islam Moderat di LP MA’ARIF NU Babat: Penelitian. Jurnal Pengabdian Masyarakat Dan Riset Pendidikan, 3(4), 1202–1209. https://doi.org/10.31004/jerkin.v3i4.633